Tỉnh Điện Biên đã xây dựng dự án "Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm nhằm bảo vệ dân sinh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên" với vốn vay từ Cơ quan Phát triển Pháp (AFD). Thời gian thực hiện dự án từ năm 2022 đến năm 2026. Mục tiêu chính của dự án là (i) Nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai của tỉnh Điện Biên; (ii) Chống sạt lở bờ sông để bảo vệ đất đai, an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân; (iii) Nâng cao năng lực thoát lũ và chống ngập cho lưu vực sông Nậm Rốm; và (iv) Cải thiện bảo vệ môi trường; hạn chế di dân, ổn định sản xuất nông nghiệp và góp phần dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội. Định hướng dự án đã được phê duyệt theo Quyết định số 170 QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 4 tháng 2 năm 2021 và Quyết định số 1770 / QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên ngày 30 tháng 9 năm 2021 về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng và nghiên cứu khả thi. Dự án bao gồm hai hợp phần (hợp phần công trình và hợp phần phi công trình hoặc hỗ trợ kỹ thuật).
Hợp phần 1 (Hợp phần công trình)
Hợp phần công trình của dự án Điện Biên theo hướng tăng cường năng lực cơ sở hạ tầng phục vụ công tác quản lý và phòng chống thiên tai liên quan đến nước khi cần có các giải pháp công trình, đồng thời cải thiện môi trường và cảnh quan cần thiết cho phát triển đô thị và kinh tế - xã hội.
Hợp phần 2 (Hỗ trợ kỹ thuật) - Tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu cho tỉnh Điện Biên
Hợp phần phi công trình hoặc hỗ trợ kỹ thuật cho dự án Điện Biên đã được xác định theo quyết định số 170 QĐ-TTg nhằm tăng cường năng lực kỹ thuật và thể chế cho các tổ chức và cộng đồng Điện Biên ứng phó với biến đổi khí hậu và các nguy cơ thiên tai liên quan đến nước trên quy mô lưu vực sông Nậm Rốm. Các hướng dẫn hỗ trợ kỹ thuật đã được xác định như sau:
Sông Nậm Rốm chảy dọc theo thung lũng (lòng chảo Điện Biên và thành phố Điện Biên Phủ) ngăn cách bởi hai dãy núi sườn đông và sườn tây, chia thung lũng thành 2 phần gần đối xứng với các bậc địa hình tương đối rõ nét. Đặc trưng địa hình khu vực gồm địa hình núi cao, địa hình đồi bát úp và địa hình thung lũng.
Lưu vực sông Nậm Rốm có cường độ mưa lũ nhỏ, nên lũ sông không dữ dội, nhưng do vùng hạ du sông có địa hình trũng thấp, nước lũ ở các nhánh sông, suối từ thượng nguồn đổ về và tập trung rất nhanh gây ngập khu vực trũng thấp dọc hai bên tuyến sông. Mặt khác, đoạn cuối sông Nậm Rốm độ dốc nhỏ, lòng sông hẹp nên khi gặp lũ gây ứ đọng vì thoát chậm. Nguyên nhân lũ lụt một phần bởi đặc điểm địa hình, khí hậu, thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu; suy thoái lòng sông do hoạt động khai thác lưu vực sông của con người; hệ thống công trình khai thác nguồn tài nguyên nước (thủy lợi, thủy điện) không đồng bộ và thiếu yếu tố vận hành quản lý lưu vực tổng thể; các công trình kè bảo vệ bờ sông chưa hoàn chỉnh; hệ thống tiêu thoát nước đô thị chưa hoàn thiện và không đồng bộ, chưa đủ năng lực tiêu và do suy thoái rừng đầu nguồn,…
Với những phân tích về hiện trạng lưu vực, các bất cập trong việc quản lý tài nguyên, sử dụng nước, quản lý đa thiên tai trên lưu vực sông Nậm Rốm; để giảm thiểu thiệt hại xảy ra do lũ lụt và ngập lụt cần có cách tiếp cận toàn diện về quản lý rủi ro lũ lụt và ngập lụt đô thị trong đó kết hợp hài hòa giữa các giải pháp công trình và các giải pháp phi công trình. Một trong các giải pháp phi công trình là xây dựng Hệ thống hỗ trợ ra quyết định về rủi ro lũ và ngập lụt trên lưu vực sông Nậm Rốm, thích ứng biến đổi khí hậu. Một DSS hoàn chỉnh phải có tính biến động, linh hoạt, đáp ứng nhanh, các mô hình, các giả thuyết, các truy vấn và đồ họa hiển thị.
Phần mềm bao gồm nhóm chức năng quản lý dữ liệu bản đồ GIS, cung cấp các công cụ tiện lợi như thay đổi chế độ sáng/tối, thu phóng bản đồ theo mặc định hoặc vùng mong muốn, chụp màn hình bản đồ và xuất định dạng ảnh hoặc PDF. Ngoài ra, phần mềm còn cho phép chuyển đổi giữa các phép chiếu bản đồ như hình trụ và phương vị, nâng cao tính linh hoạt trong sử dụng.
Phần mềm hỗ trợ chọn bản đồ nền trực tuyến, tích hợp 5 nguồn bản đồ nền, mang lại nhiều tùy chọn hiển thị. Bên cạnh đó, chức năng hiển thị bản đồ 3 chiều kết hợp với dữ liệu DEM cho phép tái hiện chi tiết địa hình, hỗ trợ phân tích tốt hơn.
Một loạt các chức năng truy vấn được thiết kế giúp người dùng dễ dàng tiếp cận và quản lý thông tin về hồ chứa, như thông tin kỹ thuật, đường đặc tính, dữ liệu mực nước, lưu lượng đến và ra khỏi hồ. Phần mềm còn hiển thị số liệu quan trắc mực nước và lưu lượng tại thời điểm gần nhất của mỗi hồ, giúp nắm bắt thông tin nhanh chóng, chính xác.
Các chức năng hiển thị số liệu đo mưa và dữ liệu thủy văn, cùng với khả năng dự báo mưa từ mô hình WRF và tra cứu thời tiết từ OpenWeatherMaps, đem lại sự hỗ trợ toàn diện trong việc dự đoán và quản lý rủi ro.
Phần mềm cũng tập trung vào việc quản lý thông tin ngập lụt. Chức năng hiển thị bản đồ ngập lụt lịch sử, độ sâu ngập tại vị trí di chuột và các thống kê về dữ liệu và đối tượng bị ảnh hưởng bởi ngập lụt trên toàn lưu vực hay trong từng vùng cụ thể, cung cấp cái nhìn chi tiết về tình trạng ngập lụt.
Ngoài ra, phần mềm còn tích hợp chức năng tạo bản đồ ngập lụt từ dữ liệu đầu vào và hiển thị bản đồ lúa được giải đoán từ ảnh vệ tinh. Các chức năng này rất hữu ích cho việc phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định.
Cuối cùng, nhóm chức năng chuyên biệt như lập bản đồ ngập lụt cho khu vực đô thị và lập bản đồ cảnh báo sạt lở, cảnh báo lũ quét giúp tăng cường khả năng đối phó với các tình huống nguy cấp và bảo vệ người dân cũng như tài sản.
Phần mềm này là một công cụ mạnh mẽ, hỗ trợ toàn diện trong việc quản lý và dự đoán rủi ro lũ và ngập lụt, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.